Greenhouse Gas Protocol to najszerzej stosowany standard liczenia emisji gazów cieplarnianych w firmach. Opierają się na nim europejskie standardy sprawozdawczości ESRS, ankiety ESG banków i większość narzędzi do raportowania. Podstawą standardu jest podział emisji na trzy zakresy (ang. scopes).
Po co dzielić emisje na zakresy
Podział oddziela emisje, nad którymi firma ma bezpośrednią kontrolę, od tych, które powstają u dostawców energii i w łańcuchu wartości. Dzięki temu dwie firmy nie wykazują tej samej emisji jako własnej emisji bezpośredniej, a czytelnik raportu widzi, gdzie leży największy potencjał redukcji.
Na przykładzie budynku: spalanie gazu w kotłowni to zakres 1, energia elektryczna kupiona z sieci to zakres 2, a cement i stal użyte do budowy to zakres 3.
| Zakres | Co obejmuje | Przykłady w budynku |
|---|---|---|
| 1 | Emisje bezpośrednie ze źródeł należących do firmy lub przez nią kontrolowanych | kotłownia gazowa lub olejowa, agregat prądotwórczy, samochody firmowe, wycieki czynnika z klimatyzacji |
| 2 | Emisje pośrednie z wytworzenia kupowanej energii | energia elektryczna z sieci, ciepło systemowe, kupowany chłód i para |
| 3 | Pozostałe emisje pośrednie w łańcuchu wartości | materiały budowlane, odpady, dojazdy pracowników, energia zużywana przez najemców |
Zakres 1: emisje bezpośrednie
Zakres 1 obejmuje emisje ze spalania paliw w źródłach, które firma posiada lub kontroluje, emisje procesowe oraz emisje niezorganizowane. W budynkach te ostatnie to przede wszystkim wycieki czynników chłodniczych z klimatyzacji i pomp ciepła.
Emisję ze spalania liczy się jako iloczyn trzech wielkości: zużycia paliwa, jego wartości opałowej i wskaźnika emisji. Dla gazu ziemnego wysokometanowego przyjmujemy wartość opałową 36,65 MJ/m³ i wskaźnik 55,48 kg CO2/GJ. Budynek, który zużywa rocznie 10 000 m³ gazu, emituje więc około 20,3 t CO2.
Wycieki czynników chłodniczych przelicza się na ekwiwalent CO2 współczynnikiem GWP. Kilogram czynnika R410A odpowiada 1924 kg CO2e, więc uzupełnienie kilku kilogramów po nieszczelności daje kilka ton emisji. Ilość dopełnionego czynnika znajdziesz w protokołach serwisu i karcie urządzenia.
Zakres 2: kupowana energia
Zakres 2 obejmuje emisje powstające przy wytwarzaniu energii elektrycznej, ciepła, pary i chłodu kupowanych przez firmę. Fizycznie emisja następuje w elektrowni lub ciepłowni, ale wynika z Twojego zużycia.
Dla energii elektrycznej standard wymaga dwóch wyników: location-based, ze średnim wskaźnikiem dla sieci, oraz market-based, który uwzględnia umowy i gwarancje pochodzenia. Przy wskaźniku KOBiZE 0,553 kg CO2/kWh zużycie 100 000 kWh daje 55,3 t CO2 w ujęciu location-based. Różnice między metodami opisujemy w artykule Location-based i market-based.
Ciepło systemowe najlepiej liczyć wskaźnikiem podanym przez dostawcę dla konkretnej sieci. Struktura paliw w sieciach ciepłowniczych bardzo się różni, więc wartość przyjęta „z tabeli” może odbiegać od rzeczywistości o kilkadziesiąt procent.
Zakres 3: łańcuch wartości
Zakres 3 to wszystkie pozostałe emisje pośrednie, od wydobycia surowców po zagospodarowanie produktów po zużyciu. GHG Protocol dzieli je na 15 kategorii: osiem po stronie dostaw (upstream) i siedem po stronie odbiorców (downstream). W wielu firmach zakres 3 jest największy, a jednocześnie najtrudniejszy do policzenia, bo wymaga danych od kontrahentów.
| Kategoria | Znaczenie dla nieruchomości |
|---|---|
| 1. Zakupione towary i usługi | materiały eksploatacyjne, sprzątanie, ochrona, serwis |
| 2. Dobra kapitałowe | materiały i wyroby budowlane przy nowej inwestycji lub przebudowie |
| 3. Paliwa i energia poza zakresem 1 i 2 | wydobycie i transport paliw, straty przesyłu energii |
| 5. Odpady | odpady z eksploatacji budynku i z prac budowlanych |
| 6. Podróże służbowe | delegacje pracowników |
| 7. Dojazdy pracowników | dojazdy do biura i praca zdalna |
| 13. Aktywa dzierżawione (downstream) | energia zużywana przez najemców, jeśli właściciel nie ujmuje jej w zakresie 1 i 2 |
Emisje z materiałów budowlanych liczy się metodą analizy cyklu życia (LCA) według normy PN-EN 15978. Temat zyskał na znaczeniu wraz z dyrektywą EPBD, o czym piszemy w artykule EPBD i ślad węglowy nowych budynków.
Granice organizacyjne: czyje to emisje
Zanim przypiszesz emisje do zakresów, ustal granice organizacyjne. GHG Protocol dopuszcza trzy podejścia: kontrolę operacyjną, kontrolę finansową i udział kapitałowy. Najczęściej wybierana jest kontrola operacyjna: firma ujmuje emisje ze wszystkich obiektów, w których wprowadza i stosuje własne zasady działania.
W nieruchomościach na wynajem granica między zakresami zależy od przyjętego podejścia i umowy najmu. Energia kupowana przez właściciela dla części wspólnych to jego zakres 2. Energia kupowana bezpośrednio przez najemców trafia u właściciela zwykle do zakresu 3. Przyjęte założenia opisuje się w raporcie i stosuje konsekwentnie w kolejnych latach.
Biomasa i CO2 biogeniczne
Dwutlenek węgla ze spalania biomasy, czyli drewna, pelletu czy biogazu, raportuje się osobno, poza zakresami. Metan i podtlenek azotu z tego spalania wlicza się do zakresu 1. Nasz kalkulator pokazuje CO2 biogeniczne w osobnej pozycji, żeby nie zaniżać ani nie zawyżać wyniku zakresu 1.
Jakie dane przygotować
- Faktury za energię elektryczną za 12 kolejnych miesięcy, najlepiej za pełny rok kalendarzowy.
- Faktury za gaz, olej, gaz płynny lub węgiel, z jednostkami: m³, kWh, litry, tony.
- Rozliczenia ciepła systemowego w GJ i, jeśli to możliwe, wskaźnik emisji od dostawcy.
- Protokoły serwisu klimatyzacji i pomp ciepła z ilością dopełnionego czynnika.
- Umowy sprzedaży energii z gwarancjami pochodzenia lub umowy PPA.
- Powierzchnię użytkową budynku i liczbę użytkowników, potrzebne do wskaźników intensywności.
Zakresy w raporcie ESRS E1
Standard ESRS E1 wymaga ujawnienia emisji brutto w zakresie 1, emisji w zakresie 2 w obu ujęciach (location-based i market-based), istotnych kategorii zakresu 3 oraz emisji łącznych, a także intensywności emisji w odniesieniu do przychodów netto. Raport SASUmetrics podaje zakres 1 i 2 budynku w układzie zgodnym z tymi wymaganiami, z opisem metodyki i użytych wskaźników.
Kalkulator na naszej stronie liczy zakres 1 i 2 budynku. Zakres 3, w tym ślad węglowy materiałów, przygotowujemy w raporcie indywidualnym.
Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje stan na październik 2026. Nie zastępuje porady prawnej ani analizy konkretnej inwestycji. Zauważyłeś nieaktualną informację? Daj nam znać.